ศุุภกาญจน์ ตันติกัลยาภรณ์

วิธีปฏิบัติที่ดีเยี่ยม (Best Practices)

เรื่อง   การนิเทศโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ รูปแบบนิเทศนิทัศน์

ของ นางศุภกาญจน์  ตันติกัลยาภรณ์

ศึกษานิเทศก์ชำนาญการพิเศษ

กลุ่มนิเทศ ติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษา

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ประถมศึกษาภูเก็ต

1.  ความเป็นมาและปัญหา

                ได้น้อมนำ พระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ที่ทรงพระราชทานแนวพระราชดำริเกี่ยวกับการศึกษาไว้เมื่อปี พ.ศ.2542   “การศึกษาเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างและพัฒนาความรู้ ความคิด ความประพฤติและคุณธรรม ของบุคคล สังคมและบ้านเมืองใดให้การศึกษาที่ดีแก่เยาวชนได้อย่างครบถ้วน ล้วนพอเหมาะกันทุกด้าน สังคม และบ้านเมืองนั้น ก็จะมีพลเมืองที่ธำรงรักษา ความเจริญมั่นคงของประเทศชาติไว้ และก้าวพัฒนาไปได้โดยตลอด” ( http://nittaya-myproductions.blogspot.com/)   จากการนิเทศพบว่าครูขาดทักษะการจัดการเรียนรู้ ยังไม่ปรับการเรียนเปลี่ยนการสอนเท่าที่ควร  ทำให้นักเรียนยังขาดทักษะการคิดวิเคราะห์   ทักษะการพูด การฟัง การอ่าน การเขียน  จึงได้ วางแผนพัฒนารูปแบบวิธีปฏิบัติการนิเทศ ที่ดี (Best  Practices) ในการนิเทศโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ รูปแบบนิเทศนิทัศน์  ด้วยกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง   ที่ส่งเสริมสนับสนุนให้ครูผู้สอน ปรับการเรียนเปลี่ยนการสอนพัฒนาการจัดการเรียนรู้  ทักษะการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์  ทักษะการฟัง ปลูกจิตสำนึกที่ดี สร้างพลังให้ผู้เรียนมีคุณธรรม  นำความดีความออกสู่การยอมรับของสังคม  มีสื่อการจัดการเรียนรู้ในโรงเรียน     ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน มุ่งสู่คุณภาพการศึกษาและมาตรฐานการศึกษาอย่างยั่งยืน

2.  แนวคิด หลักการ ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง           

                     แนวคิดที่  1 รูปแบบการนิเทศ  ได้นำแนวคิดเกี่ยวกับ  ขั้นตอนการนิเทศแบบ วงจรคุณภาพการบริหารงาน (DEMING CYCLE)    การนิเทศเพื่อพัฒนา  รูปแบบการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้

                  แนวคิดที่  2  ด้านการนิเทศ ใช้แนวคิดทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม   ทฤษฎีแรงจูงใจ   การจัดการความรู้(KM)   กระบวนการนิเทศ(ของ สงัด อุทรานันท์)  การนิเทศที่ประสบผลสำเร็จ                        (ของอัญชลี  ธรรมะวิธีกุล) รูปแบบการนิเทศแบบเสริมพลัง

                  แนวคิดที่  3   ด้านเทคนิคการนิเทศ  ใช้เทคนิคการสอนแนะ    เทคนิคกัลยาณมิตร  เทคนิค แบบพาคิดพาทำ เทคนิคร่วมพัฒนา ของสถาบัน  เทคนิคการแลกเปลี่ยนเรียนรู้   เทคนิคการร่วมแรงร่วมใจ  

                   แนวคิดที่ 4  ด้านกิจกรรมการเรียนรู้   ใช้ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด  ทฤษฎีการเรียนรู้อย่างมีความสุข ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด ทฤษฎีการเสริมแรง  ทักษะกระบวนการคิดตามแนวปัญญา ของพระธรรมปิฏก (ประยุทธ์  ปยตโต) แนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ  หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551    คุณภาพผู้เรียน  สมรรถนะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์  การจัดการความรู้(KM)  คุณธรรมพื้นฐาน 8 ประการ

   โครงสร้างการดำเนินงานการนิเทศ “รูปแบบนิเทศนิทัศน์” 

 กรอบแนวคิดในการวิจัย

3. วัตกุประสงค์

          2.1   เพื่อพัฒนาการนิเทศ โรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ  “รูปแบบนิเทศนิทัศน์”

          2.2   เพื่อส่งเสริมโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ ในการขับเคลื่อนการนิเทศ “รูปแบบนิเทศนิทัศน์” ลงสู่วิธีการปฏิบัติกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง  

        นิยามศัพท์ 

               การนิเทศ รูปแบบนิเทศนิทัศน์  หมายถึง  การนิเทศ ติดตามและประเมินผล ก่อนและหลังปฏิบัติงาน  ด้วยกระบวนการ 7  ขั้นตอน              

                 ขั้นที่ 1  การสร้างความตระหนัก (Awareness) มีการประสานงาน ประชุมชี้แจง กระตุ้น สร้างความตระหนักในการปลูกจิตสำนึกนำคุณธรรมความดีที่ฝังลึกอยู่ในตัวผู้เรียนออกมาเผยแพร่ให้ชมนิทรรศการ ดูBest Practices  และดูงานโรงเรียนต้นแบบจัดกิจกรรมเรื่องเล่าเราพลัง   

                 ขั้นที่  2  นำสู่การปฏิบัติและพัฒนา ( Performance and Development)

                 ขั้นที่  3  พากเพียรนิเทศ  ติดตามและประเมินผล (Controlling Supervision)   

                 ขั้นที่ 4   จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ชมนิทรรศการ ( Show   Shop    Share ) ให้การนิเทศหลังปฏิบัติกิจกรรม ประชุมครู ทบทวนปัญหา และแนวทางพัฒนา

                 ขั้นที่ 5   วันแห่งเกียรติยศ   (Rewarding) 

                 ขั้นที่  6  รายงานสรุปผลการดำเนินงาน  (Report)

                 ขั้นที่  7  เผยแพร่ผลงาน  (Propagation)

4.   เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

เครื่องมือที่ใช้ในการปฏิบัติการวิจัย   ได้แก่ ตัวผู้วิจัยเอง  แบบสะท้อนความรู้สึกนึกคิด แบบสัมภาษณ์  แบบสังเกต  แบบบันทึกการสัมภาษณ์

5.   การเก็บรวบรวมข้อมูล

       .  การเก็บข้อมูลในสนาม      

    ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้ดำเนินการดังนี้

                   ก่อนลงมือเก็บข้อมูล

               1.  ทบทวนความมุ่งหมาย(วัตถุประสงค์)ว่า ว่าจะเก็บข้อมูลอย่างไร ใช้เครื่องมืออะไรให้สอดคล้องกัน   แล้วออกแบบเครื่องมือ   จึงกำหนดกลุ่มเป้าหมายและจะนิเทศโรงเรียนโดยตรง  ที่จะเก็บข้อมูลเชิงลึกโดยการเลือกแบบเจาะจง (purposive sample) จำนวน 10 คน คือ สัมภาษณ์ผู้บริหาร 5 คน  และครู  5 คน

               2.  วางแผนการเก็บข้อมูลจากแหล่งข้อมูลคือโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ ซึ่งเป็นครูและ ผู้บริหารที่เป็นโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ จัดกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง  จะเก็บข้อมูลเชิงลึกด้วยวิธีการพูดคุยแบบไม่ให้ครูหรือ

และทำเป็นแบบสัมภาษณ์จะได้ถามไปในทิศทางเดียวกัน ข้อมูลจากการเขียน หรือบันทึก  ทำให้ง่ายต่อการวิเคราะห์ข้อมูล

               3.  เครื่องมือ  เครื่องมือที่ใช้ในการปฏิบัติการวิจัย ได้แก่ ตัวผู้วิจัยเอง  แบบสัมภาษณ์  แบบสังเกตแบบสอบถาม  แบบสะท้อนความรู้สึกนึกคิด     

                การให้ข้อมูลของผู้รับการนิเทศ โดยการสะท้อนความรู้สึกนึกคิด ผู้ตอบมีความเป็นอิสสระในการตอบเป็นเรื่องเล่าจากการปฏิบัติกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง      

                การดำเนินการนิเทศ                

                   1.  ได้แจ้งผู้บริหารและครูโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ เชิญเข้าร่วมประชุม ณ กลุ่มนิเทศ ติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษา สำนักงาเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาภูเก็ต เพื่อทบทวนงานที่ได้ปฏิบัติที่ผ่านมา วิเคราะห์ปัญหา สร้างความตระหนัก ให้ความรู้ให้เห็นความสำคัญในการพัฒนากิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง ชม นิทรรศการ  Best  Practices ออกแบบกิจกรรม  ร่วมวางแผนการจัดกิจกรรมและกำหนดการนิเทศ

               2. ประสานงานรองผอ.สพป.ภูเก็ต(นายบุญเลิศ  รัตนปทุมวงศ์ ที่ควบคุมแผนกลยุทธ์ และเพื่อน ศึกษานิเทศก์(นาวิสุทธิ์  จันทิรา) ซึ่งไปเยี่ยมโรงเรียนด้วยกัน    

               3.  ประสานฝ่ายยานพาหนะ จากสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาภูเก็ต 

               4.  ลงภาคสนาม  ติดตามผลการปฏิบัติกิจกรรมโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ เรื่องเล่าเร้าพลัง ตอนนักเขียนหน้าเดียว  ปีการศึกษา 2550 –  ปีการศึกษา 2555

               5.  การเก็บรวบรวมข้อมูลในภาคสนาม   ผู้วิจัยใช้วิธีการสังเกตโดยตรง (Direct Observation) แบบมีส่วนร่วม (participation observation) ควบคู่ไปกับการซักถาม   และใช้วิธีสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง (Unstructured Interview)  โดยเปิดกว้างไม่จำกัดคำตอบ    และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) บันทึกข้อมูล  (notetaking)   และการสนทนา พูดคุย (conversation)  ซักถาม (asked)ผู้บริหารและครูผู้สอน เป็นรายบุคคล  การตั้งคำถามที่สัมพันธ์กับตัวแปร   

                

6.   การวิเคราะห์ข้อมูล

              การวิเคราะห์ข้อมูลของการศึกษาครั้งนี้  ใช้การวิเคราะห์ด้วยมือ  ใช้ยุทธวิธีธรรมชาติในการวิจัยโดยทำการตีความข้อมูลที่ได้จากการจดบันทึก แบบสอบถาม และการสังเกต  เพื่อดึงความหมายออกจากข้อมูล  เพื่อนำมาสร้างเป็นภาพรวมทั้งหมด  หลังจากนั้นก็สร้างข้อมูลสรุปด้วยวิธีอุปนัย (Induction) มองภาพรวมรอบ ๆ ด้าน(Holistic Perspective) เพื่อเข้าใจระบบความคิด และแสดงความสัมพันธ์ระหว่าง ผู้นิเทศกับผู้รับการนิเทศ   

  7.   กระบวนการพัฒนาวิธีปฏิบัติที่ดี  

การนิเทศ รูปแบบการนิเทศนิทัศน์   มีกระบวนการดำเนินงานตามขั้นตอน  7  ดังนี้

                ขั้นที่ 1  การสร้างความตระหนัก (awareness)  มีการประสานงาน ให้การนิเทศ ประชุมชี้แจง  กระตุ้น  สร้างความตระหนัก วิเคราะห์ปัญหา  ชมนิทรรศการ  ศึกษาดูงานวิธีปฏิบัติกิจกรรมที่เป็นเลิศ  ร่วมวางแผน ร่วมพัฒนา

               ขั้นที่  2  นำสู่การปฏิบัติและพัฒนา ( Performance and Dvelopment)  ผู้บริหาร ประชุมครู วางแผนนำสู่การปฏิบัติ  ควบคุม ตรวจสอบผลงาน  เยี่ยมชมการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้นำเสนอนักเรียน จัดนิทรรศการจัดตลาดนัดนักเขียน  ปลูกจิตสำนึกนำคุณธรรมความดีที่ฝังลึกอยู่ในตัวผู้เรียนออกมาเผยแพร่ให้ปรากฏ ครูวิเคราะห์ปัญหา แนวทางพัฒนา  PDCA  นิเทศติดตามผลการปฏิบัติงาน   

              ขั้นที่  3  พากเพียรนิเทศ  ติดตามและประเมินผล (Controlling Supervision)  เยี่ยมชม ติดตาม  ผลการจัดกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลังของโรงเรียน   ครูสะท้อนผลการปฏิบัติงาน  ให้การนิเทศเสริมเติมเต็ม  ร่วมวางแผน ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมพัฒนา   โรงเรียนนำ Best Practice  จัดทำสื่อการเรียนรู้เรื่องเล่าเร้าพลัง ส่งสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา

              ขั้นที่ 4  จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ชมนิทรรศการ ( Show   Shop    Share )  เปิดเวทีให้ครูนำผลการจัดกิจกรรมมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระดับเขตพื้นที่การศึกษา  ชมนิทรรศการ คัดเลือกผลงานนักเรียน

              ขั้นที่ 5   วันแห่งเกียรติยศ  (Rewarding)  คัดเลือกผู้บริหารดีเด่น  ครูแกนนำดีเด่น นักเรียนดีเด่นกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง   มีพิธีมอบรางวัลแห่งเกียรติยศ เกียรติบัตร เชิดชู ชื่นชมผลงานแห่งการทำความดี  สร้างขวัญและกำลังใจในการทำงาน 

             ขั้นที่  6   รายงานผลการดำเนินงาน  (Report)  วิเคราะห์ สังเคราะห์  รูปแบบการนิเทศ  สรุป รายงานผลการดำเนินงาน 

             ขั้นที่  7  เผยแพร่ผลงาน  (Propagation) จั ดทำเอกสารเรื่องเล่าเร้าพลัง มอบให้โรงเรียน  มอบเขตการศึกษาอื่น  มอบศึกษานิเทศก์สพป. สพม.เขตอื่น ๆ    มอบสพฐ.  ผู้เกี่ยวข้อง   ผู้สนใจ

8.  ผลสำเร็จที่เกิดจากการพัฒนา วิธีปฏิบัติที่ดี

            8.1  ได้พัฒนาการปฏิบัติการนิเทศที่ดี “รูปแบบการนิเทศนิทัศน์” นำไปพัฒนางานด้านการนิเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ  

            8.2  ครูโรงเรียนคุณธรรมได้รับการ ส่งเสริม สนับสนุนพัฒนาการจัดการเรียนรู้  ปรับการเรียนเปลี่ยนการสอน มีความกระตือรือร้นปลูกจิตสำนึกที่ดีให้ผู้เรียน มีขวัญและกำลังใจ มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง ตอนนักเขียนหน้าเดียว  ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน  มุ่งสู่คุณภาพการศึกษาและมาตรฐานการศึกษาอย่างยั่งยืน

             8.3  ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์  ทักษะการฟัง สร้างพลังให้ผู้เรียนมีคุณธรรม  นำความดีความออกสู่การยอมรับของสังคม  ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา มุ่งสู่คุณภาพการศึกษาและมาตรฐานการศึกษาอย่างยั่งยืน

             8.4 โรงเรียน มีความพึงพอใจ   ได้ขับเคลื่อนจุดเน้นการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน ส่งเสริมคุณธรรมผู้เรียน  มีผลงานประกอบการประเมินทั้งภายในและภายนอก  มีสื่อการจัดการเรียนรู้เพิ่มขึ้น  เผยแพร่ผลงานสู่สาธารณชน

            9.   กระบวนการตรวจสอบซ้ำ เพื่อพัฒนา/ปรับปรุงวีปฏิบัติที่ดีอย่างต่อเนื่อง

                  9.1 ใช้ระบบการบริหารจัดการ PDCA (Plan-Do-Check-Act) ซึ่งถือได้ว่าเป็นกิจกรรมพื้นฐานในการพัฒนาประสิทธิภาพและคุณภาพของการดาเนินงานการนิเทศโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ กิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง

                  9.2  ประชุมครู ผู้บริหารโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ เพื่อทบทวนผลการจัดกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง นำมาปรับปรุง พัฒนาอย่างต่อเนื่อง

          10.  การประชาสัมพันธ์ผลสำเร็จ/การเผยแพร่และการขยายผล

                 10.1  เผยแพร่ผลงานการปฏิบัติการนิเทศที่ดีเยี่ยม  “รูปแบบการนิเทศนิทัศน์”    ในเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระดับจังหวัด ระดับภาคใต้

                 10.2  เผยแพร่ผู้ที่ได้รับการคัดเลือกเป็นผู้บริหารดีเด่น ครูแกนนำดีเด่น  นักเรียนดีเด่น กิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลัง  

                 10.2 เผยแพร่เอกสารเรื่องเล่าเร้าพลังตอนนักเขียนหน้าเดียว   โรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ   สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาภูเก็ต ออกสู่สาธารณชน  

          11.  ข้อเสนอแนะ

                11.1  นำรูปแบบการนิเทศนิทัศน์ ไปใช้ในการนิเทศกับงาน/โครงการ/กิจกรรมอื่น ๆ

                11.2  ส่งเสริมครูแกนนำเป็นวิทยากรแกนนำโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ  ขับเคลื่อนกิจกรรมเรื่องเล่า  เร้าพลัง พัฒนาผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง